Koortswerende middelen voor kinderen: paracetamol vs ibuprofen en doseringen

Koorts bij een kind kan een huishouden helemaal overhoop halen — vooral wanneer het midden in de nacht toeslaat of net voor een belangrijke gebeurtenis. Op zulke momenten grijpen ouders bijna automatisch naar siroop of zetpillen. Maar weten we écht hoeveel we moeten geven en waar we op moeten letten bij de keuze tussen paracetamol en ibuprofen?

Het goede nieuws is dat beide middelen doeltreffend en veilig zijn — op voorwaarde dat je correct doseert. Het slechte nieuws: de meeste fouten die ouders maken, komen precies door een verkeerde dosering: te lage doses werken niet, te hoge kunnen schade veroorzaken. In dit artikel vind je alles wat je moet weten — van het omrekenen van mg naar kg lichaamsgewicht, over de keuze van de juiste vorm, tot situaties waarin je niet mag wachten met een doktersbezoek.

Onthoud: deze tekst is louter informatief en vervangt geen advies van een arts of apotheker. Raadpleeg bij twijfel altijd een specialist.

Wanneer moet koorts bij een kind behandeld worden?

Koorts is een natuurlijke reactie van het immuunsysteem op een infectie. Op zich is het geen ziekte — het is een symptoom. Het is goed om te weten dat koorts laten zakken het genezingsproces niet versnelt, maar wel het comfort van het kind verbetert, wat in de praktijk erg belangrijk is.

• Licht verhoogde temperatuur: 37,1–38,0°C — observeren, laten drinken, een middel is niet altijd nodig
• Koorts: 38,1–39,0°C — een middel overwegen is zinvol, zeker als het kind prikkelbaar is of last heeft
• Hoge koorts: boven 39,0°C — een koortswerend middel is aangewezen
• Zeer hoge koorts: boven 40,0°C — vraagt een onmiddellijke reactie en contact met een arts

Artsen benadrukken: belangrijker dan de temperatuur zelf is het gedrag van het kind. Een kind met 38,5°C dat gewoon speelt en eet, heeft misschien enkel observatie nodig. Een lusteloos kind dat weigert te drinken, met slechts 38°C — vraagt een snelle reactie.

Even belangrijk als de medicamenteuze behandeling is voldoende vochtinname. Koorts verhoogt het vochtverlies via huid en ademhaling — een koortsig kind heeft meer vocht nodig dan gewoonlijk. Geef water, kruidenthee (ongezoet), en bij baby's — moedermelk of flesvoeding. Vermijd te warme kleding en oververhitte kamers: luchtige, lichte kleding bij een kamertemperatuur van 18–20°C helpt het lichaam op een natuurlijke manier warmte kwijt te raken.

Paracetamol — de klassieke keuze voor baby's en peuters

Paracetamol (acetaminofen) is de werkzame stof in veel populaire vrij verkrijgbare middelen. Het is het middel van eerste keuze voor baby's, en ook voor kinderen bij wie ibuprofen gecontra-indiceerd is.

Dosering van paracetamol op basis van lichaamsgewicht

Basisregel: 10–15 mg paracetamol per kilogram lichaamsgewicht per dosis.

• Kind van 6 kg → 60–90 mg per dosis
• Kind van 10 kg → 100–150 mg per dosis
• Kind van 15 kg → 150–225 mg per dosis
• Kind van 20 kg → 200–300 mg per dosis
• Kind van 30 kg → 300–450 mg per dosis

Maximale dagdosis: 60 mg/kg lichaamsgewicht, niet meer dan 4 doses per dag. Tussen de doses moet minstens 4 tot 6 uur zitten.

Let op: paracetamolsiropen bestaan in verschillende concentraties — de meest voorkomende zijn 120 mg/5 ml (voor baby's) en 250 mg/5 ml (voor oudere kinderen). Reken vóór toediening altijd om hoeveel milliliter van die specifieke siroop overeenkomt met de juiste dosis voor jouw kind. Voorbeeld: een kind van 12 kg zou 120–180 mg paracetamol moeten krijgen. Bij een siroop van 120 mg/5 ml is dat 5–7,5 ml; bij een concentratie van 250 mg/5 ml — slechts 2,4–3,6 ml. Het verschil is aanzienlijk — gebruik daarom nooit een gewone keukenlepel, maar altijd het bijgeleverde doseerbekertje of een orale doseerspuit.

Vormen van paracetamol voor kinderen

• Siroop/orale suspensie — meestal 120 mg/5 ml of 250 mg/5 ml. De makkelijkste vorm om precies te doseren met een doseerspuit of maatlepel. Geschikt vanaf de geboorte (na overleg met een arts bij pasgeborenen).
• Rectale zetpillen — verkrijgbaar in verschillende sterktes (80 mg, 125 mg, 150 mg, 250 mg, 500 mg). Uitstekend wanneer het kind braakt of slaapt. De opname is trager en minder voorspelbaar dan bij orale toediening.
• Zuig- of sliktabletten — voor oudere kinderen (meestal vanaf 6–12 jaar, afhankelijk van het product).

Paracetamolsiropen kunnen verschillende concentraties hebben — controleer altijd hoeveel mg werkzame stof er in 1 ml of 5 ml zit en bereken de dosis voor het specifieke kind, niet op basis van de leeftijd die op de verpakking staat.

Ibuprofen — sterker en langer werkzaam

Ibuprofen is een niet-steroïdaal ontstekingsremmend middel (NSAID) dat koortswerend, pijnstillend en ontstekingsremmend werkt. Het effect houdt langer aan dan bij paracetamol — tot 6-8 uur. Het wordt gebruikt bij kinderen ouder dan 3 maanden (of vanaf 5-6 kg, afhankelijk van het product — lees altijd de bijsluiter).

Dosering van ibuprofen op basis van lichaamsgewicht

Basisregel: 5–10 mg ibuprofen per kilogram lichaamsgewicht per dosis.

• Kind van 6 kg → 30–60 mg per dosis
• Kind van 10 kg → 50–100 mg per dosis
• Kind van 15 kg → 75–150 mg per dosis
• Kind van 20 kg → 100–200 mg per dosis
• Kind van 30 kg → 150–300 mg per dosis

Maximale dagdosis: 30–40 mg/kg lichaamsgewicht, niet meer dan 3-4 doses per dag. Tussen de doses moet minstens 6 tot 8 uur zitten.

Ibuprofensuspensie voor kinderen heeft meestal een concentratie van 100 mg/5 ml. Voor een kind van 14 kg bedraagt de eenmalige dosis 70–140 mg, oftewel 3,5–7 ml suspensie. Belangrijk: gebruik altijd het doseerbekertje dat bij die specifieke verpakking zit — verschillende producten kunnen een licht andere schaal hebben. Een orale doseerspuit is nauwkeuriger dan een maatlepel en maakt toediening bij jonge kinderen, rechtstreeks tegen de wang, makkelijker.

Vormen van ibuprofen voor kinderen

• Orale suspensie — meestal 100 mg/5 ml. De fruitige smaak maakt toediening makkelijker, maar kan ook uitnodigen tot meer innemen dan nodig — gebruik altijd het bijgeleverde doseerbekertje.
• Rectale zetpillen — verkrijgbaar in sterktes van 60 mg, 125 mg en 200 mg. Handig bij braken of slikproblemen.
• Omhulde tabletten — voor kinderen boven 20 kg of oudere kinderen.

Wanneer is ibuprofen gecontra-indiceerd bij een kind?

• Baby's jonger dan 3 maanden of lichter dan 5-6 kg (afhankelijk van het product)
• Uitdroging of braken waardoor voldoende vochtinname onmogelijk is — risico op nierschade
• Waterpokken — ibuprofen kan bacteriële complicaties verergeren
• Astma, als NSAID's aanvallen uitlokken
• Nier- of leverziekten
• Eerdere bloedingen in het maag-darmkanaal

Paracetamol vs ibuprofen — wat kies je?

Er is niet één antwoord dat voor elk kind geldt, maar enkele algemene richtlijnen helpen bij de keuze:

• Baby's tot 3 maanden: uitsluitend paracetamol (en alleen na overleg met een arts)
• Koorts bij waterpokken: uitsluitend paracetamol
• Pijn + koorts + ontsteking (bijv. oorontsteking): ibuprofen kan doeltreffender zijn
• Nachtelijke koorts met nood aan langere werking: ibuprofen (werkt 6-8 u tegenover 4-6 u voor paracetamol)
• Kind dat snel braakt: zetpillen in plaats van siroop
• Uitgedroogd kind of na diarree: wees voorzichtig met ibuprofen, geef de voorkeur aan paracetamol

Afwisselend gebruik van paracetamol en ibuprofen

Afwisselend gebruik roept veel discussie op bij ouders en artsen. De feiten zijn de volgende:

Afwisselend gebruik is mogelijk, maar zou voorbehouden moeten blijven voor situaties waarin één middel de koorts niet lang genoeg onder controle houdt, en niet als routinematige aanpak. Kinderartsen raden aan om voorzichtig te zijn en zo'n strategie enkel toe te passen na overleg met een arts.

• Geef nooit beide middelen tegelijk
• Houd steeds een minimaal interval aan: heb je paracetamol gegeven, dan mag ibuprofen ten vroegste na 2-3 uur volgen (en omgekeerd) — overleg dit altijd met een arts of apotheker
• Noteer tijdstippen en doses — het is makkelijk om de tel kwijt te raken bij afwisselend gebruik
• Afwisselend gebruik verhoogt het risico op vergissingen en op het per ongeluk overschrijden van de dosis

Wat je bij koorts absoluut NIET aan een kind mag geven

Eén regel die je nooit mag doorbreken: geef kinderen en tieners bij koorts door een virale infectie NOOIT aspirine (acetylsalicylzuur).

Aspirine bij kinderen en jongeren met virale infecties (griep, waterpokken, andere virussen) wordt in verband gebracht met het risico op het syndroom van Reye — een zeldzame maar zeer ernstige complicatie die de lever en de hersenen aantast en fataal kan aflopen. Aspirine is gecontra-indiceerd bij kinderen onder de 12 jaar (volgens sommige bronnen onder de 16 jaar) voor de behandeling van koorts. Symptomen van het syndroom van Reye — misselijkheid, braken, bewustzijnsstoornissen — kunnen enkele dagen na een virale infectie optreden en vereisen onmiddellijke ziekenhuisopname.

Het is de moeite waard om de samenstelling van vrij verkrijgbare combinatiepreparaten tegen verkoudheid en griep te controleren — sommige daarvan kunnen acetylsalicylzuur bevatten. Lees altijd de bijsluiter voor je een kind een geneesmiddel geeft.

Wanneer vraagt koorts bij een kind een doktersbezoek?

Er zijn enkele absolute indicaties om onmiddellijk contact op te nemen met een arts of spoeddienst:

• Jonger dan 3 maanden en om het even welke koorts boven 38°C — altijd contact opnemen met een arts
• Koorts boven 40°C, ongeacht de leeftijd
• Koorts die langer dan 3-5 dagen aanhoudt zonder verbetering
• Koortsstuipen — bel de spoeddiensten
• Huiduitslag gepaard met koorts, vooral rode of paars-blauwe vlekjes (die niet wegdrukken — dit kunnen puntbloedingen zijn)
• Hevige hoofdpijn met een stijve nek — kan wijzen op hersenvliesontsteking
• Ademhalingsmoeilijkheden, versnelde ademhaling
• Het kind wil niet drinken gedurende meer dan 8 uur, of tekenen van uitdroging (geen tranen, droge mond, weinig plassen)
• Het kind is buitensporig slaperig, moeilijk wakker te krijgen, lusteloos
• De koorts komt terug nadat ze al verdwenen was — kan wijzen op een secundaire bacteriële infectie

Veelgestelde vragen

Mag ik mijn kind doseren op basis van leeftijd in plaats van gewicht?

De dosering op basis van leeftijd op de verpakking is slechts een richtlijn voor een gemiddeld kind. Kinderen van dezelfde leeftijd kunnen aanzienlijk in gewicht verschillen — een verschil van 5 kg tussen kinderen in dezelfde leeftijdsgroep is normaal. Doseer altijd op basis van het actuele lichaamsgewicht van je kind, met het doseerbekertje dat bij de siroop zit of met een doseerspuit. Twijfel je, vraag het dan aan de apotheker.

Waarom werkt de siroop niet en zakt de koorts niet?

Dat kan verschillende oorzaken hebben: een te lage dosis (het is de moeite waard om mg/kg opnieuw te berekenen), te weinig wachttijd (het volle effect van paracetamol kan 30-60 minuten duren, van ibuprofen tot 1-2 uur), of een infectie die een oorzakelijke behandeling nodig heeft (bijvoorbeeld antibiotica bij bacteriële keelontsteking). Werkt het middel niet binnen 1-2 uur na de correcte dosis, neem dan contact op met een arts.

Werken zetpillen even goed als siroop?

Zetpillen zijn een goed alternatief bij braken of wanneer het kind weigert siroop in te nemen. Hun opname is echter trager en minder voorspelbaar dan bij orale toediening — het effect kan na 30-90 minuten optreden (tegenover 20-60 minuten voor siroop). Zetpillen zijn niet beter of slechter — het is gewoon een andere toedieningsweg, nuttig in bepaalde situaties.

Mijn kind heeft koorts én diarree — welk middel kies ik?

Bij gelijktijdige koorts en diarree (met dus risico op uitdroging) moet ibuprofen met grote voorzichtigheid gebruikt worden of zelfs helemaal vermeden worden — het kan de belasting van de nieren verhogen. Paracetamol is dan de betere keuze. Vochtinname heeft voorrang: geef om de paar minuten kleine hoeveelheden vocht (water, orale rehydratatievloeistof voor kinderen), en bel bij tekenen van ernstige uitdroging onmiddellijk medische hulp.

Hoeveel siroop mag er per dag gegeven worden?

Voor paracetamol: maximaal 4 doses per dag, niet vaker dan om de 4-6 uur, de totale dagdosis mag niet meer dan 60 mg/kg bedragen. Voor ibuprofen: maximaal 3-4 doses per dag, niet vaker dan om de 6-8 uur, de totale dagdosis mag niet meer dan 30-40 mg/kg bedragen. Overschrijd nooit de aanbevolen doses — een overdosis paracetamol is bijzonder gevaarlijk, omdat symptomen van leverschade pas met vertraging kunnen optreden.

Hoe snel moet de temperatuur zakken na toediening van een middel?

Verwacht een daling van 1-2°C binnen 1-2 uur. Het doel van de behandeling is niet om 36,6°C te bereiken, maar om het welzijn van het kind te verbeteren. Is je kind na het middel actief, drinkt het graag en heeft het geen klachten — dan werkt het middel goed, ook al staat de thermometer nog op 37,8°C.

Samenvatting

✅ Doseer altijd op basis van het lichaamsgewicht van je kind — paracetamol 10-15 mg/kg, ibuprofen 5-10 mg/kg per dosis.

✅ Paracetamol is veilig vanaf de geboorte (na overleg met een arts voor pasgeborenen en baby's), ibuprofen — vanaf 3 maanden.

✅ Ibuprofen werkt langer (6-8 u) en heeft een bijkomend ontstekingsremmend effect — nuttig bij pijn met ontsteking, bijvoorbeeld bij oorontsteking.

✅ Afwisselend gebruik is mogelijk, maar moet weloverwogen gebeuren en na overleg met een arts, met nauwkeurige registratie van tijdstippen en doses.

✅ Geef een kind bij koorts nooit aspirine vanwege het levensgevaarlijke risico op het syndroom van Reye.

✅ Kijk naar je kind, niet alleen naar de temperatuur — gedrag, vochtinname en activiteit zijn belangrijkere signalen dan het cijfer op de thermometer.

✅ Neem contact op met een arts wanneer de koorts boven 40°C uitkomt, langer dan 3-5 dagen aanhoudt, gepaard gaat met huiduitslag, het kind weigert te drinken, of wanneer je je gewoon ongerust voelt.

Disclaimer

Dit artikel is louter informatief en vormt geen medisch advies, noch een vervanging van overleg met een arts of apotheker. Bespreek de dosering van medicijnen bij kinderen altijd met een kinderarts of apotheker — zeker bij baby's, kinderen met chronische aandoeningen en wanneer de toestand van je kind je ongerust maakt. Bel in noodgevallen 112, of neem bij twijfel contact op met je huisarts of apotheker.

Wanneer je kind ziek wordt, moet je snel — en slim — handelen. Het is goed om het juiste middel in de juiste vorm al thuis te hebben, nog voor de koorts toeslaat. Met een winkelmandje op GoedkoperMedicijn kun je tegelijk paracetamolsiroop, ibuprofenzetpillen en orale rehydratatievloeistof voor kinderen toevoegen, en daarna de totale kostprijs van het volledige pakket bij meerdere online apotheken vergelijken. Echte besparing ontstaat door je hele mandje te vergelijken, niet één enkele verpakking.